Kurumsal hayat konuşuyor ve mobbingden bahsetmiyorsak çok çok önemli bir konuyu es geçiyoruz demektir.
Nedir mobbing? Mobbing ingilizce bir kelimedir ve Türkçe karşılığı “bezdirme, yıldırma” diyebiliriz. Bence en güzel karşılığı “eziyet etme”dir.
Mobbing; işyerinde psikolojik ve/veya fiziksel taciz, terörize etme, yıldırma, zorbalık, işten bezdirme, baskı, işkence, aşağılama, itibarsızlaştırma, yok sayma, görmezden gelme, küçük düşürme, ayrımcılık yapma gibi durumların genel adıdır aslında.
Adına ister mobbing diyin isterseniz başka birşey; kurumsal hayatta ne yazık ki mobbinge maruz kalan çok sayıda insan var ve var olmaya da devam edecek.
Tarihte çalışma hayatının başladığı ilk günden taa bugüne kadar işyerlerinde mobbing yapıldığını söyleyebilirim ama ispatlayamam. Tarihi bu kadar eskilere dayanmakla birlikte mobbing Avrupa’da ilk defa 1980 lerde tanımlanmış ve yasalarda yerini almaya başlamıştır. Bizim de kanunlarımızda mobbing kapsamına girecek eylemlere ilişkin kısmı düzenlemeler mevcuttur. Fakat mobbingi sosyolojik, psikolojik ve ekonomik boyutları ile ele alan bütüncül bir düzenleme henüz bulunmamaktadır.
“İnsanlar neden bir başkasını canından bezdirir ki” sorusu oldukça ilginç bir araştırma konusu olduğundan sanıyorum, mobbing hakkında çok sayıda araştırma yapılmaktadır. Bu bilimsel araştırma sonuçlarını sadeleştirir ve açıklamaya çalışırsak eğer; mobbing yapan kişilerin en temel özellikleri özgüven ve iletişim problemleri bulunan, kendini kaf dağında gören, astlarından full itaat bekleyen dediğim dedik kişiler olmalarıdır. Bulunduğu pozisyonu dolduramayan, o pozisyonun kendisine 3-5 beden büyük geldiğini kendisi de bilen, astlarının yetenek ve donanımlarının kendisinden çok daha fazla olduğunu gören kişiler mobbing yapmaya meyilli kişilerdir.
Daha da sadeleştirirsek eğer, hani “bu pozisyona nasıl gelmiş ki!” diye şaşıp kaldığınız kişiler var ya. İşte onlardır.
Feedback vermek ve almak çok önemlidir klişesi altına sığınıp kalbinize bıçağı sapladıkları yetmezmiş gibi kanırtmaya devam ederler. İtaat ederseniz rahat edersiniz. Ama etmezseniz bu baskının, tacizin şiddeti her geçen gün artacaktır.
Sadece yöneticiler mi mobbing yapıyor iş hayatında? Tabii ki hayır. Astların da kendi içlerinde birlik olup yöneticiyi bezdirdiği örnekler de görebilirsiniz. Bu da aşağıdan yukarıya doğru yapılan ters mobbing durumudur. Ama en sık rastlanan örneği işveren veya yöneticinin çalışanına yaptığı mobbingtir.
Pekiyi kimler daha çok mobbinge maruz kalıyor? İddia ediyorum. Suya sabuna dokunmayan, yöneticisinin karşısında el pençe divan duran, ne verilirse sorgusuz sualsiz kabul eden, salla başını al maaşını mottosu ile çalışan kişilerin başına asla mobbing filan gelmez. Yani ben geldiğini görmedim. Ama hemen her iş ilanında istenildiği gibi hırslıyım, öğrenmeye açığım hatta açım diyorsanız, kariyer hedefliyor ve yükselmek istiyorsanız hedef tahtasındasınızdır, yolunuz mutlaka mobbingten geçecektir. Kanın kokusunu alan köpekbalığı gibi sizin kokunuz çoktan gitmiştir mobbingcinin burnuna.
Yapılan araştırmalar kadınların çok daha fazla mobbinge maruz kaldığını göstermiştir. Ne acı. Ama daha acısı kadına mobbing yapanların bir kısmının da kadın yöneticiler olması. Kadının kadına kadın olduğu için mobbing yapması nasıl yaman bir çelişkidir? Ağacı kesen baltanın sapının da ağaç olması gibi.
Mobbing; işyerinde size lakap takılması, dedikodunuzun yapılması, görev yeriniz ve tanımınızın sürekli değiştirilmesi, iletişimin kesilip selamınızın bile alınmaması, yalnız bırakılmanız, kapasitenizin çok altında ya da üstünde iş verilmesi, şeref ve haysiyetinize ya da yaptığınız işe hakaret edilmesi, sözünüzün sürekli olarak kesilmesi, topluluk içerisinde bağırılması, işle ilgili bilgilerin sizden saklanması, toplantılara alınmamanız, izole edilmeniz, fiziksel özellikleriniz ile alay edilmesi, iş tanımınızın genişletilmesi, siz yokmuşsunuz gibi davranılıp iş yapılması, fiziksel şiddet ya da çeşitli tacizlerde bulunulması gibi birçok farklı şekilde kendini gösterebilir. Ancak tüm bu davranışların mobbing olarak nitelendirilebilmesi için uzun bir süre sistematik olarak bu davranışların yapılması gerekmektedir. Yani yöneticiniz sizi 1 kez toplantıya almadı, 2 kez sözünüzü kesti diye hemen mobbinge maruz kalıyor sayılmazsınız.
Ölçtünüz, biçtiniz. Artık eminsiniz, adını koydunuz. Size mobbing yapılıyor. Bu durumda ne yapabilirsiniz?
Hayat bir masal değil. Kaldı ki Sindirella da mobbinge maruz kalmıştır.
Sizi mobbingten kurtaracak bir prens/prenses olmayabilir belki ama yapılacak çok şey var.
Sıradaki yazı “Mobbing ile Nasıl Mücadele Edilir?”